“Wij verkiezen een spectrum aan woonvormen” klinkt het bij de huidige generaties ouderen. De Vlaamse Ouderenraad ging aan de slag met dat signaal en komt nu met een nieuw advies over wonen op maat van ouderen. Want tussen de klassieke woning en het woonzorgcentrum bestaat er vandaag nagenoeg niets. Ouderen zijn vragende partij voor een breder aanbod om zelfstandig te kunnen wonen. Daar ligt een opdracht voor de Vlaamse overheid. Bovendien zien wij mogelijkheden in het stimuleren van mensen om zélf vroeger na te denken over later. In dit artikel nemen we je mee in deze twee sporen.
Bouw aan het wonen van morgen
Vandaag lijkt Vlaanderen ons slechts drie mogelijke vormen aan te bieden: je huidige woning, een assistentiewoning of een woonzorgcentrum. Het ideale scenario dat de Vlaamse Overheid daarbij naar voren schuift, is Ageing in place. Daarmee wordt bedoeld dat we allemaal zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen.
Maar hoe dat moet geregeld worden? Daar heeft de overheid geen sluitend antwoord op. En dat is toch cruciaal, want uit onderzoek weten we dat nauwelijks 16% van het woonpatrimonium in Vlaanderen levensloopbestendig is. En we weten dat tegen 2040 bijna één op de vier Vlamingen 65-plus zal zijn. Een snelle berekening leert ons dan dat we afstevenen op een mismatch: te weinig levensloopbestendige woningen voor het aantal zelfstandig wonende ouderen.
De Vlaamse Ouderenraad pleit daarom om nù te starten met een plan dat soelaas biedt voor de ouderen van morgen. Wij vragen de Vlaamse overheid om diverse woonvormen te voorzien die én levensloopbestendig zijn én betaalbaar zijn.
De juiste woning
Maar wat is dat nu, de ‘juiste’ woning? Daar zien we drie oplossingen.
Levensloopbestendig
Ten eerste moet het aantal levensloopbestendige meergezinswoningen aanzienlijk de hoogte in. Dat wil zeggen dat er veel meer appartementen zullen moeten gebouwd worden die van bij het begin het design for all principe hanteren. En dan hebben we het niet enkel over de gemeenschappelijke delen, zoals de inkom of de traphal. Die moeten nu in de meeste gevallen al aangepast zijn.
Wij vragen dat ook de individuele appartementen in het gebouw levensloopbestendig te bouwen. Op die manier kunnen ze in de toekomst, wanneer er bijvoorbeeld zorgnoden optreden, relatief makkelijk en betaalbaar aangepast worden. Wij pleiten hierbij voor een verordening die de regels voor levensloopbestendig bouwen uniform maakt voor heel Vlaanderen.
Sociale woningen
Een tweede oplossing focust zich op sociale woningen. Daarvan is er nu al een tekort, en er staan veel 65-plussers op de wachtlijst. Een extra aanbod creëren, zorgt ervoor dat de wachtlijsten op termijn verkort kunnen worden. Bovendien biedt het de kans om ze meteen levensloopbestendig te bouwen.
Alternatieve woonvormen
De derde oplossing? Meer alternatieve woonvormen. Want hoewel heel wat ouderen openstaan voor initiatieven zoals cohousing, samenhuizen, kleinschalige woonerven of wooncoöperaties, komen die maar moeilijk van de grond. Er is dus zeer weinig keuze.
Bovendien botsen ouderen die deze piste willen verkennen, op heel wat juridische of fiscale drempels. Er is geen eenduidig beleidskader voor alternatieve woonvormen.
De juiste voorwaarden
Enkel zorgen voor levensloopbestendige woningen is onvoldoende. Naarmate je ouder wordt, speelt je eigen buurt een veel grotere rol. Dus ook de openbare ruimte moet levensloopbestendig ingericht worden. Dat wil zeggen: interessant ingerichte omgevingen, bereikbaar met openbaar vervoer en dichtbij voorzieningen.
Bovendien moeten mensen vlot toegang hebben tot een zorgaanbod, als dat nodig is. Voor ons is dat zorg die efficiënt, betaalbaar én flexibel inzetbaar is - ongeacht waar iemand woont.
De juiste woning, op de juiste plaats en met de juiste zorg. Dat is dus ons uitgangspunt. De ultieme voorwaarde om dat geheel op elkaar af te stemmen? Een koppeling tussen de beleidsdomeinen Wonen, Omgeving en Welzijn. Een belangrijke aanbeveling in ons advies is daarom: sloop de muren tussen deze beleidsdomeinen! Als deze domeinen de uitdagingen van de vergrijzing vandaag niet structureel én samen aanpakken, zullen ook de ouderen van morgen geconfronteerd worden met een onaangepast aanbod.
Denk na over het wonen van morgen
Zo’n levensloopbestendig aanbod creëren, zal ervoor zorgen dat de nieuwe generaties ouderen kunnen rekenen op een aantrekkelijk en divers spectrum, goed ontsloten en met toegang tot zorg, indien nodig.
En toch is er nog een belangrijke ‘maar’. Want uit recente cijfers van de Koning Boudewijnstichting blijkt dat 60-plussers nog te weinig bezig zijn met de toekomst en dus met waar en hoe ze willen wonen. Twee op de drie ouderen bereiden zich er niet op voor. En de verhuisbereidheid neemt bij 75-plussers alleen maar af.
Gevolg? Maar liefst 86% van de mensen woont in een onaangepaste woning. Bij de eerste zorgnoden installeren we misschien hier en daar een hulpmiddel in huis zodat we ‘onze plan’ kunnen trekken. Maar drempels wegwerken of draaicirkels vergroten vragen veel inspanningen en zijn een dure onderneming. Echt comfort is dan vaak ver te zoeken. Er ligt dus ook een duidelijke opdracht in het sensibiliseren van mensen en hen een duwtje in de rug te geven om toch eens na te denken over een woonplan.
Ontzorg maximaal
Hoe de Vlaamse overheid dat kan doen? In de eerste plaats door ontzorging. Mensen zitten met heel wat vragen: Waar vind je de juiste informatie? Hoe begin ik aan woningaanpassingen? Welke woonvormen bestaan er allemaal? Welke vorm is voor mij het meest geschikt? Wat moet ik daarvoor regelen? Welke instrumenten kunnen me ondersteunen? Hoe vraag ik premies aan? Met welke energiemaatregelen kan ik rekening houden?
Door de versnippering die vandaag bestaat aan te pakken en meer begeleiding te bieden, vallen er heel wat drempels weg voor mensen en zullen ze hun denkproces sneller op gang brengen. Lokale besturen kunnen daarbij zeker ook hun rol spelen.
Sensibiliseer
En om dan effectief een mind shift op gang te brengen, moet de Vlaamse overheid sensibiliseren. We kennen allemaal de grootschalige BOB-campagnes. Misschien is het eindelijk tijd voor De WoonShift? Een campagne die ons allemaal doet nadenken over ons woonplan. Succesvolle verhalen kunnen daarin zeker een plek krijgen.
