Tussen juni en augustus 2026 gold een waarschuwingsfase voor het warmteactieplan van de Vlaamse overheid. In die periode kregen 181 woonzorgcentra, of 22% van alle erkende woonzorgcentra, een inspecteur over de vloer. Met die onaangekondigde controle wilden ze nagaan of er voldoende maatregelen werden genomen om de bewoners te beschermen tijdens hitteperiodes. De Vlaamse Ouderenraad las het beleidsrapport met aandacht, en plaatst enkele kanttekeningen: niet alleen het respect voor de regelgeving, maar ook de regelgeving zelf moet onder de loep genomen worden.
Alle gecontroleerde woonzorgcentra bleken een warmteactieplan toe te passen. Tegelijk is het beleidsrapport kritisch: woonzorgcentra zouden de temperaturen tijdens periodes van extreme warmte nog systematischer moeten monitoren. Daardoor zouden ze risicosituaties tijdig kunnen detecteren, zodat ze de best mogelijke maatregelen kunnen nemen om bewoners te beschermen tegen gezondheidsrisico's.
Enkele concrete cijfers uit het rapport
- Alle gecontroleerde voorzieningen pasten maatregelen toe om de bewoners voldoende te doen drinken, hun comfort te verbeteren en de impact van de warmte te beperken waar mogelijk.
- Tijdens de controles was in 1% van de gecontroleerde voorzieningen de temperatuur in de gemeenschappelijke ruimtes hoger dan de buitentemperatuur. Bij 3% was dat zo in de bewonerskamers. In 38 voorzieningen was in minstens één bewonerskamer de temperatuur hoger dan 30°C.
- Het beleidsrapport geeft aan dat temperaturen op verschillende locaties in het gebouw gemonitord moeten worden, om na te gaan of maatregelen het gewenste effect hebben. 65% van de gecontroleerde woonzorgcentra meet de temperatuur dagelijks in gemeenschappelijke ruimtes en 52% in bewonerskamers. Extra maatregelen of inspanningen zijn nodig om deze metingen consequenter uit te voeren en zo gepast te kunnen handelen indien nodig.
- Slechts 3% van de gecontroleerde voorzieningen is volledig geklimatiseerd. Hier is veel ruimte voor verbetering. De Vlaamse Ouderenraad benadrukt hierbij dat de kost voor aanpassingen niet kan doorgerekend worden aan de bewoner door een verhoging van de dagprijs.
De blik van de Vlaamse Ouderenraad
De Vlaamse Ouderenraad kijkt genuanceerd naar het overwegend positieve rapport. De voorzieningen doen er alles aan om binnen hun mogelijkheden en binnen het regelgevend kader maatregelen te nemen voor de bewoners. Maar de Vlaamse Ouderenraad ontving tijdens die warme periodes ook veel schrijnende signalen van ouderen en hun mantelzorgers. Onze aanbevelingen zijn de volgende:
1. Bevraag de bewoners
We stellen vast dat de huidige regelgeving niet meer volstaat. We pleiten er dan ook voor dat inspecties niet enkel controleren of de regelgeving gerespecteerd wordt, maar ook nagaan bij bewoners hoe zij dat ervaren.
2. Maak een omvattend plan voor de toekomst en herevalueer de huidige normen
Ook het beleidsrapport constateert dat de gezondheid, het welzijn en het comfort van bewoners tijdens hittedagen onder druk kan staan, zelfs in woonzorgcentra die voldoen aan de geldende regelgeving. De zorginspectie stelt dan ook voor om de bestaande normen te herevalueren en uit te breiden. De Vlaamse Ouderenraad ondersteunt dat voorstel en pleit voor een volwaardig sectoraal klimaatadaptatieplan. De recente WHO-richtlijn 'Heat-Health Action Plans 2026' is daarvoor een goed startpunt.
3. Vergeet thuiswonende ouderen niet
Tot slot vraagt de Vlaamse Ouderenraad ook aandacht voor thuiswonende ouderen. In de zomer van 2026 brachten we al een standpunt uit over hittemaatregelen in de woonzorgcentra, maar ook daarbuiten. Ook thuiswonende ouderen moeten geïnformeerd worden over wat ze kunnen doen om hittestress te voorkomen. Waar nodig moeten alleenwonende ouderen voldoende ondersteuning krijgen. Lokale overheden kunnen verkoelingsplekken in publieke gebouwen openstellen voor iedereen. Daarnaast is het belangrijk dat zij outreachend werken naar kwetsbare alleenwonende ouderen toe.
Lees hier het volledige standpunt van de Vlaamse Ouderenraad inzake maatregelen bij hitte.
Raadpleeg het volledige beleidsrapport 'Warmteactieplan in woonzorgcentra'.
© foto: Laurane Berkein
