Deze week lezen we in de pers dat Caroline Gennez, minister van Welzijn, plannen heeft om de werking van assistentiewoningen te verstrengen. Dit thema staat al langer op de agenda van de Vlaamse Ouderenraad. In dit artikel geven we onze kijk op de aangekondigde maatregelen.   

Kwaliteit en betaalbaarheid 

Als Vlaamse Ouderenraad zijn we tevreden dat er strenger zal worden opgetreden tegen uitbaters die bewoners confronteren met wurgcontracten of contractuele voorwaarden die de kwaliteit van wonen en zorg waarvoor zij willen tekenen, niet aanbieden. Ook de betaalbaarheid staat op sommige plaatsen onder druk: bewoners die plots allerlei extra’s moeten betalen. De ‘onbezorgde oude dag’ waar deze bewoners op rekenen, wordt zo niet ingelost. 

Helder kader en duidelijk afgesproken prijzen  

De nood aan een helder kader en duidelijk afgesproken prijzen, steunen wij dus volledig. We zijn erg blij dat met deze maatregelen beleid zal gevoerd worden in functie van de (toekomstige) bewoners en niet langer in de eerste plaats in functie van de aanbieders.  

Dat is erg belangrijk, want de afgelopen jaren kwamen er diverse signalen van bewoners van verschillende groepen van assistentiewoningen (GAW): dat er heel wat valse beloftes gedaan werden, onder andere over zorg die hen beloofd werd, maar waar ze achteraf toch geen beroep op konden doen. Als je in een assistentiewoning woont, moet je daadwerkelijk kunnen rekenen op assistentie.  

De rol van de woonassistent 

De Vlaamse Ouderenraad vindt het ook positief dat de rol van de woonassistent duidelijker wordt afgebakend. De woonassistent is immers een spilfiguur in het dagelijks leven van bewoners van een GAW: hij of zij vormt de verbindingslijn tussen bewoners, zorgaanbieders en de bredere woon- en leefomgeving.  

Een recent inspectierapport over assistentiewoningen bekijkt 124 GAW op een brede en kritische manier. Wat we daar evenwel niet uit kunnen vaststellen, is dat die functie van de woonassistent in de praktijk sterk uiteenloopt. Toch krijgt de Vlaamse Ouderenraad signalen dat er grote verschillen in kwaliteit ervaren worden, zowel op het vlak van beschikbaarheid als van invulling van taken. Daarom benadrukken we dat elke bewoner garant moet kunnen rekenen op een kwalitatieve woonassistent die voldoende aanwezig, aanspreekbaar én opgeleid is, met duidelijk omschreven verwachtingen. 

Transparantie over die rol, zowel in de contracten als in de dagelijkse werking, is dus essentieel om misverstanden te vermijden en om bewoners te verzekeren van de ondersteuning waarop ze recht hebben. We vragen bovendien dat bewoners en hun vertegenwoordigers worden betrokken bij de verdere uitwerking van deze functie, omdat zij het best kunnen aangeven welke ondersteuning echt nodig is. 

Inspraak van bewoners 

Want we zijn wel misnoegd over het feit dat in het rapport van het Steunpunt WVG, dat de sector in kaart bracht en waarop de minister zich ook baseert om maatregelen te nemen, de stem van de bewoners niet gehoord is. Als Vlaamse Ouderenraad hopen we dat beleidsmakers in de toekomst meer inzetten op hefbomen die bewoners van groepen van assistentiewoningen effectieve inspraak geven – onder meer rond kwaliteit. Alleen door het perspectief van zowel bewoners, hun vertegenwoordigers als de betrokken actoren samen te brengen, kan de realiteit volledig in kaart worden gebracht en kunnen verbeteringen duurzaam worden gerealiseerd. 

Positief is dat lokale besturen ook geraadpleegd zullen worden, zeker over de ligging van assistentiewoningen. De omgeving van een GAW is cruciaal. Maar ook bewoners zelf, de lokale ouderenraad en andere belangrijke spelers moeten hierover hun zegje kunnen doen. Zowel over elementen van zorg, assistentie en diensten van bestaande én nieuwe GAW, maar ook over de locatie van nieuwe assistentiewoningen. Zij weten beter dan wie ook wat er ontbreekt, wat er misloopt, ... en zij kunnen bij de ontwikkeling van nieuwe GAW waardevolle inzichten aanreiken. We hopen dus dat zij in dit dossier nog gehoord worden. 

Risico’s van leegstand 

Daarnaast willen we benadrukken dat ook de aanpak van leegstand essentieel is. Tijdens een hoorzitting hierover in 2024 en in een advies uit 2020, wezen we al op de risico’s die leegstand met zich meebrengt, maar ook op de te beperkte aandacht voor de reële noden van bewoners, waardoor te veel woningen niet altijd op de juiste locaties of voor de juiste doelgroepen ontwikkeld werden.  

Domeinoverschrijdende aanpak 

De Vlaamse Ouderenraad benadrukt bovendien al langer dat beleidsmakers domeinoverschrijdend moeten kijken: niet enkel naar de woningen en de assistentie, maar ook naar de omgeving, de nabije diensten en het sociaal leven in de buurt. 

Als Vlaamse Ouderenraad kijken we dus hoopvol uit naar de verdere concretisering van deze aangekondigde maatregelen. We volgen het dossier nauwgezet op.