In de media was de laatste dagen veel te doen over de economische impact van het laatste levensjaar van ouderen. Dit heeft de discussie aangewakkerd over de levenskwaliteit en het zelfbeschikkingsrecht van ouderen tijdens hun laatste levensjaren en naar de meerwaarde van levensverlengende behandelingen aan het einde van het leven.
Maar ouderen zijn geen kostenpost! Hen in de laatste fase van hun leven beschouwen als een groep waaraan ‘nodeloos geld wordt uitgegeven’, is volgens de Vlaamse Ouderenraad niets ander dan pure leeftijdsdiscriminatie. Het is fundamenteel fout om de betekenis van ouderen voor de samenleving enkel te beperken tot hun beroepsmatige carrière. Zij hebben, ook na hun pensioen, een niet te onderschatten maatschappelijke meerwaarde, die zij opnemen in verschillende rollen: mantelzorger, vrijwilliger, ouder/grootouder, buur, vriend/vriendin, … Ook wanneer iemand bepaalde zorgnoden krijgt, vallen die rollen niet automatisch weg. Daarnaast gaat dit debat over rechten. Ouderen worden te vaak beschouwd als een persoon met noden, en te weinig als een persoon met rechten.
Ouderen willen de dirigent blijven van hun eigen leven. De Vlaamse Ouderenraad vindt het dan ook zeer opvallend dat deze thema’s uitvoerig worden besproken, zonder dat de mening van de ouderen zelf wordt bevraagd. Waarom komen ouderen zelf in het maatschappelijk debat niet aan het woord? Ook al is het een gevoelige thematiek, ouderen willen hier zelf over meedenken en praten! Het debat zou moeten gaan over inspraak, participatie en eigen keuzes maken, ook op het einde van het leven.
Hardnekkige taboesfeer over het levenseinde en sterven doorbreken. Burgers van alle leeftijden, maar ook zorgverleners, hebben het nog steeds moeilijk om over levenseindezorg met elkaar te praten. Toegankelijke en begrijpelijke informatie over de mogelijkheden en beperkingen van palliatieve zorg en euthanasie kan helpen om dat taboe te doorbreken. Ook vroegtijdige zorgplanning is een belangrijk hulpmiddel dat voor iedereen toegankelijk is. Het geeft mensen de mogelijkheid om hun waarden, wensen en prioriteiten voor toekomstige zorg en behandelingen tijdig te benoemen en kenbaar te maken. Zo kan er voldoende rekening gehouden worden met hun keuzes, in het bijzonder op het moment wanneer zij dit zelf niet meer kunnen verwoorden. Maar het kan er ook voor zorgen dat mensen elkaar begrijpen, wat een bepaalde rust en helderheid geeft voor alle betrokkenen.
Zorg op maat, met respect voor persoonlijke keuzes. Bij gepaste zorg aan het levenseinde is het vervolgens belangrijk dat kwaliteitsvolle palliatieve zorg thuis, residentieel of in het ziekenhuis voorhanden is, tijdig wordt opgestart en afgestemd is op de wensen en prioriteiten van de oudere persoon. De Vlaamse Ouderenraad benadrukt dat euthanasie nooit een alternatief mag worden voor een tekortschietend zorgaanbod of een falend economisch systeem. Iedereen moet de kans krijgen om op een menswaardige manier afscheid te nemen van het leven, met respect voor de eigen keuzes en met toegang tot de nodige zorg en ondersteuning.
| De Vlaamse Ouderenraad heeft in 2025 een advies geschreven rond dit thema. Hierin vraagt de Vlaamse Ouderenraad meer aandacht voor het bespreekbaar maken van de diverse belangrijke thema’s rond het levenseinde van oudere personen. Maar het blijft niet bij een theoretisch advies: de Vlaamse Ouderenraad geeft enkele suggesties om dit op lokaal niveau effectief te realiseren via de lokale ouderenraden en het lokale verenigingsleven. Door informatieavonden, gesprekken en ontmoetingsmomenten te organiseren, kunnen ze bijdragen aan een open dialoog. Zo krijgen ouderen de ruimte om hun vragen, bezorgdheden en persoonlijke wensen te delen. |
© foto: Lien Arits